Ở entry trước tôi có đề cập tới câu hỏi, mọi lý thuyết về đầu tư chứng khoán đều được tiếp cận dễ dàng và thực tế thị trường cũng bám khá sát lý thuyết; vậy tại sao ngay cả những người có học về lý thuyết vẫn thất bại dẫn tới hơn 90% nđt tham gia thị trường thất bại? Câu trả lời đó là họ không đủ trải nghiệm để biến lý thuyết thành kỹ năng, thành trực giác, thành bản năng của chính mình.
Hầu hết nđt mới tham gia thị trường khi mà thị trường đang trong cơn hưng phấn; nhà nhà nói về chứng khoán. Họ mở tài khoản, mua chứng khoán nào đó khi chưa kịp học gì về lý thuyết. Họ mua đúng pha phân phối, nơi tràn ngập tin tốt, lúc mà bà bán rau ngoài chợ cũng nói về chứng khoán hăng say. Ban đầu họ sẽ có lãi thậm chí rất nhiều; nếu họ lập tức rời bỏ TT thì khác, đằng này họ sẽ tiếp tục nâng khối lượng tiền đổ vào, tiếp tục mua.
Thực tế họ chẳng học được gỉ cả vì họ mua theo lời khuyên của người khác; khi họ thắng họ tiếp tục mua chính cp đó hoặc mua cp người khác khuyên. Một nhà môi giới ck họ có thông tin cả trăm cp; cùng một thời điểm họ sẽ khuyên bạn tới 10 mã cp. Lúc nào họ cũng sẽ nói là dự đoán thành công vì kiểu gì trong 10 cp đó cũng sẽ có cp tăng mạnh. Các nhà môi giới khuyên bạn mua và hời hợt trong khuyên bạn bán; họ thì rất quyết liệt bán trong khi nđt mới thì chần chờ.
Và rồi họ lại thua; họ rời bỏ thị trường trong sự căm ghét tột cùng thề không quay lại. Những người tham gia thị trường muốn thắng ngay trong tháng đầu tiên cũng giống như một người chạy bộ vừa mới luyện tập chạy đã muốn hoàn thành cự ly marathon 42km ngay trong tháng đầu tiên. Tất cả đều cần sự luyện tập, bạn phải ở trên thị trường đủ lâu để trải qua các trạng thái của thị trường thực tế, để tự mình cảm giác nỗi sợ mất mát và sự tham lam chạy theo đám đông.
Thuyết đấu giá
Chúng ta ở trên thị trường lúc là bên muốn bán và lúc là bên muốn mua. Ta quan sát một mã chứng khoán trên bảng điện trong phiên giao dịch, lúc thì ta muốn mua thêm và lúc thì ta lại muốn bán đi. Ta chỉ ngừng suy nghĩ mua hay bán khi giá dừng ở điểm cân bằng. ĐIêm cân bằng là nơi cả bên mua và bên bán đều thấy chấp nhận được mặc dù rằng mỗi người có suy nghĩ khác nhau về giá trị.
Theo thuyết đấu giá thị trường là các phiên đấu giá liên tục. Các cuộc đấu giá được hình thành tư ba yếu tố cơ bản là Giá, Thời gian và Khối lượng.
Giá dao động lên xuống trong một khung thời gian; khi lên người bán muốn bán; khi xuống người mua muốn mua. Khi cả hai bên đồng ý với một khu vực giá (Value Area) thì mọi chuyển động ra khỏi vùng giá này đều không nhận được sự đồng ý của bên mua hoặc bên bán. Khi giá lên trên khu vực giá bên mua không sẵn lòng mua; khi giá dao động xuống dưới vùng giá trị bên bán không sẵn lòng bán, điều này dẫn tới khối lượng giảm.
Giả định vì một lý do nào đó vi dụ như tin tức tốt của DN dẫn tới giá vượt lên trên vùng giá trị nhưng vẫn nhận được sự quan tâm của người mua. Lúc này các phiên đấu giá bắt đầu để tìm ra một mức giá cân bằng. Nếu như mặc dù giá tăng nhưng bên nắm cp thấy chưa muốn bán thì giá sẽ tiếp tục tăng cho tới khi nó tìm được vùng giá cân bằng mới. Khi tìm được vùng mới, giá sẽ tiếp tục ổn định dao động quanh một mức giá cho tới khi có điều gì đó lại làm nó mất cân bằng. Quá trình phá vỡ xuống dưới vùng giá trị cũng tương tự như vậy.
Volume Profile
Trong hình ta sẽ thấy có hai vùng là vùng nhạt và vùng đậm cùng hai màu là xanh và vàng. Trong vùng giá trị màu sẽ đậm và ngoài vòng giá trị màu sẽ nhạt.
Màu xanh là khối lượng giao dịch diễn ra trong các phiên khi giá cổ phiếu tăng lên. Nó cho thấy sự quan tâm và động lực mua mạnh mẽ. Vàng là khối lượng giao dịch trong phiên khi giá cổ phiếu giảm xuống. So sánh chiều dài của hai màu này tại mỗi mức giá cho ta góc nhìn về sức mạnh mỗi bên tại mỗi mức giá.
Volume Profile là một chỉ báo bạn có thể cho hiển thị trong biểu đồ kỹ thuật. Nó hiển thị khối lượng giao dịch tại mỗi mức giá thay vì biều đồ ngang phía dưới thể hiện khối lượng theo thời gian. Chú ý là Volume Profile sẽ thay đổi khi bạn thay đổi khoảng thời gian quan sát cổ phiếu. ví dụ như biểu đồ VND phía trên là đoạn từ 2021 tới nay; nếu bạn mở rộng biểu đồ ra ví dụ từ 2018 chẳng hạn thì Volume profile sẽ thay đổi theo.
VAH (giá trị cao) và VAL (Giá trị thấp) là biên trên và biên dưới của Value Area (vùng giá trị). Khi giá tiếp cận biên trên và biên dưới thì khả năng bị từ chối rất cao. Nó chính là vùng kháng cự và vùng hỗ trợ. VND trong hình trên đang dao động trong vùng giá trị từ 11.000đ tới 20.500đ.
Value Area (Vùng giá trị): đây là vùng nằm trong biên trên là VAH và biên dưới là VAL đại diện cho 68,2% tổng khối lượng giao dịch Đây là vùng giao dịch nhiều nhất và nó là vùng được chấp nhận. Bên ngoài vùng giá trị là vùng chiếm 31,8% khối lượng giao dịch; đây là vùng giao dịch ít được coi là là khu vực bị từ chối.
VPOC (điểm kiểm soát) là đường kẻ đỏ trong vùng giá trị là mức giá có khối lượng giao dịch cao nhất, phản ánh mức giá được chấp nhận rộng rãi bởi cả phe mua và phe bán (chính là mức giá cân bằng). Đây là điểm rất quan trọng nơi các nhà giao dịch tổ chức nắm giữ là chủ yếu; họ thường tích lũy trong một khoảng giá nhưng VPOC đại diện cho giá tiêu chuẩn thể hiện mức giá được quan tâm nhiều nhất.
Khi giá gặp VPOC nó sẽ biến động rất khó lường vì vậy ta hạn chế giao dịch quanh đường giá này. Cần quan sát xem giá sẽ đi lên trên hay xuống dưới VPOC. Nếu giá nằm trên VPOC như trong ví dụ của VND thì người mua đang chiếm ưu thế (ta nên nghiêng về phía mua); nếu giá đang nằm dưới thì người bán đang chiếm ưu thế (ta nên nghiêng về phía bán). Đây chỉ là một chỉ báo bạn còn phải xem các chỉ báo khác trước khi quyết định mua hay bán.
Low volume node (LVN) là những vùng mà có khối lượng cực thấp nó thể hiện nơi người mua và bán đều không thoải mái (như trong biểu đồ ngay trên mức giá VAH 20.500đ là một vùng LVN); ít muốn mua mà cũng ít muốn bán vì vậy khối lượng thấp. Phía trên hoặc dưới vùng khối lượng thấp ta lại thấy một vùng khối lượng cao; nó gợi ý rằng khi giá nằm ở vùng khối lượng thấp sẽ nhanh chóng quay lại vùng khối lượng cao.
High Volume Nodes (HVN) là những vùng có khối lượng cao nó là vùng thể hiện mức độ quan tâm cao của bên mua và bán.
Trong hình là đồ thị của VCG trong đó VCG đang có mức giá tại thời điểm hiện tại là 22.650đ; nó đang ở vùng LVN nơi mà hoặc nó phải quay trở lại HVN hoặc nó phải đi lên HVN phía trên. Ta thấy vùng HVN phía trên khá xa trong khi vùng dưới là gần nhưng nó vẫn đang trên đường VPOC. Tất nhiên điều này chỉ là một gợi ý trong giao dịch, không phải là bạn phải mua hay phải bán. Hãy nhớ là chúng ta chỉ mua hay bán khi xác suất thắng cao.
Điểm đào chiều dạng V: Nhìn trên biểu đồ ta sẽ thấy phản ứng của giá khi gặp các đường VAH, VAL, LVN. Cứ mỗi lần giá gặp các đường này nó luôn có phản ứng nào đó; đặc biệt khi nó gặp LVN thì phản ứng của nó rất mạnh; trong đà giảm nếu gặp LVN nó sẽ tăng trở lại vùng HVN; trong đà tăng khi gặp LVN nó sẽ giảm quay trở lại HVN.
Sức khỏe xu hướng: Trong một xu hướng tăng; nếu cp có xu hướng tăng mạnh thì vùng giá trị và VPOC sẽ ngày càng dịch chuyển lên trên. Nó thể hiện giá cp ngày càng được chấp nhận ở mứ giá cao hơn. Nó thể hiện bên mua đang chiếm vị thế và ta có thể vào vị thế ở những phiên điều chỉnh. Tương tự trong một xu hướng giảm vùng giá trị và VPOC cũng sẽ dịch chuyển xuống dưới thể hiện các bên đang ngày càng chấp nhận mức giá thấp hơn.
Ứng dụng Volume Profile trong một số tình huống
Biểu đồ VIX ngày 14/7/2025
Biểu đồ cho thấy giá phản ứng rất rõ ràng ở đường VPOC. Khi giá từ trên đi xuống gặp VPOC mà không bật lên thì nó sẽ thiết lập một đà giảm rất mạnh. Khi giá ở dưới VPOC chúng ta cần thiên về hướng bán vì phe bán đang chiếm ưu thế; và khi nó ở trên ta sẽ thiên về hướng mua vì phe mua đang chiếm ưu thế.
VAH cũng là đường biên quan trọng khi vượt qua thì nó bước vào vùng khối lượng thấp LVN mà xu hướng đảo chiều gần như chắc chắn. Túm lại hôm nay 14/7/2025; nếu bạn đang nắm cổ phiếu VIX thì hướng bán nên là chủ đạo.
Biểu đồ 5 phút của VIX
Biểu đồ này thể hiện VIX đã hai lần bị từ chối khi vượt qua mức 15.9 nhưng dù sao nó vẫn đang ở trên VPOC ở mức giá 15.5. Các lần xuống dưới VPOC thì giá lại được kéo lên. Khi giá bị kéo xuống dường VAL (giá 15.35) thì VAH (giá 15.2) ở vùng giá trị phía dưới sẽ là vùng hỗ trợ tiếp theo, gợi ý cho ta một điểm mua tốt với điểm cắt lỗ ngay phía dưới VAH. Vì đây là biểu đồ 5p và vẫn đang trong phiên giao dịch nên Volume Profile sẽ liên tục thay đổi, quan sát sẽ giúp ta lần ra hướng đi cùng các điểm cân bằng và mất cân bằng mới.
Như vậy Volume Profile có thể được hiển thị theo các khung thời gian khác nhau. Đầu tiên bạn nên xem ở khung thời gian cao như tuần; sau đó tới ngày rồi tới khung thấp hơn như 5p. Nếu như toàn bộ các khung đồng thuận cho một câu trà lời là bán thì nên bán; còn ngược lại thì mua; không rõ ràng thì đứng im. Và tất nhiên vẫn phải xem thêm các chỉ báo quan trọng khác đặc biệt là MA và RSI
Khối lượng và giá:
Trong một xu hướng tăng:
- Giá tăng khối lượng tăng: thể hiện sức mạnh của phe mua
- Giá giảm khối lượng giảm: Khi phe mua dừng mua, phe bán không muốn bán
Trong một xu hướng giảm:
- Giá giảm khối lượng tăng: thể hiện sức mạnh phe bán
- Giá tăng khối lượng giảm: Khi phe bán dừng bán, phe mua không muốn mua.
Trong hình bên ta thấy mũi tên chỉ vào. Phiên trước đó cp đã cân bằng khi giá đóng cửa ngang với giá mở cửa. Tới phiên mũi tên khối lượng tăng nhưng giá lại giảm nó thể hiện là mặc dù phe mua có đơ giá nhưng cũng không chống lịa được sức bán của bên bán. Ngay sau đó là 3 cây nến đỏ; sức bán tăng bởi các nđt giữ hàng nhận ra vấn đề sớm.
Giao dịch theo xác suất:
- Rõ ràng là chẳng có gì chắc chắn 100% trên thị trường. Luôn sẽ có xác suất lên và xuống; chúng ta giao dịch theo hướng xác suất xảy ra càng cao càng tốt. Giả định điều xả ra không được như ta mong muốn thì ta phải chấp nhận vì xác suất thấp không có nghĩa là nó không xảy ra; nó chỉ là ít khả năng xảy ra hơn mà thôi.
- Khi xác suất xảy ra cao ta sẽ đánh cược nhiều hơn để nhận được kết quả nhiều hơn. Tương tự khi xác suất xảy ra thấp hơn; ta có gì đó không an tâm thì đặt cược ít tiền hơn để nếu thua cũng thua ít hơn. Mặt khác ta phải có các điểm dừng lỗ, thoát khỏi vị thế để nếu thua thì cũng thua ít; để ta có cơ hội cho các lần thử mới. Bạn không nên mất hết vốn trong khi mới thử vài lần; một nhà giao dịch mới thường sẽ mất rất nhiều tiền trong một lần cược sai nhưng lại thắng rất ít trong một lần cược đúng.
Dao động trong biên độ và theo xu hướng
- 68% khoảng thời gian giá sẽ dao động quanh một mức giá cân bằng, nơi cả người mua và người bán đều chấp nhận. Mức dao động này khoảng 1% đủ để giảm động lực của những nđt muốn mua biên dưới và bán biên trên.
- Trong giai đoạn giá dao động quanh biên độ hẹp thì khối lượng không có nhiều ý nghĩa; nhìn chung là sẽ rất thấp. Lúc này khối lượng xuất hiện mang yếu tố ngẫu nhiên khi một vài nđt muốn bán hay muốn mua. Cũng có thể có phiên khối lượng cao nhưng giá lại về như cũ; khả năng lúc đó một nđt nào đó thoát ra với khối lượng lớn và nhanh chóng có nđt mua lại.
- Giả định có một cái gì đó rất mới xuất hiện trong nội bộ mà chúng ta, những nđt nhỏ lẻ, chưa biết. nđt lớn mua vào với khối lượng lớn đẩy giá đi lên; các nđt cầm cp muốn bán lập tức bán nhưng dần dần họ yếu thế; người cầm cp rút lệnh bán; giá đi lên tới mức giá mà người bán lại gia tăng bán. Giá cân bằng tại mức cân bằng mới. Tình huống ngược lại cũng vậy.
- Tầm nhìn của nđt lớn rất dài; họ chấp nhận giá mua cao; hoặc chấp nhận nay mua ngày mai lỗ cũng không sao. Trong khi đó nđt nhỏ lẻ có xu hướng muốn mua là phải có lãi; nếu giá cp không biến động gì họ rất sốt ruột. Họ có thể gửi ngân hàng 100tr lĩnh 6tr tiền lãi vào ngày 365 nhưng không thể chịu được cp của mình không tăng gì trong 1 tuần. Chúng ta khi đầu tư cp cũng phải kiên nhẫn như gửi tiết kiệm.