Một nhà đầu tư sẽ có một bộ 3 kỹ năng mà anh ta phải xây dựng, chỉnh sửa, hoàn thiện dần để có thể tồn tại trên thị trường:
- Quản trị vốn
- Hệ thống giao dịch
- Tâm lý giao dịch
Khi vào một lệnh nào đó chúng ta có thể rất kỳ vọng nó chiến thắng; chúng ta cho rằng tỷ lệ thắng của nó là 70%; mọi phân tích của ta sau khi có nhận định này đều củng cố cho con số 70% đó. Mặc dù cực kỳ tin tưởng chiến thắng nhưng chúng ta cũng phải đặt ra tình huống nếu cp không đi được đúng như kỳ vọng thì điều gì sẽ xảy ra?
Nếu vào lệnh kỳ vọng nó tăng nhưng thực tế nó giảm mà chúng ta lại không có sự chuẩn bị trước thì rất dễ rơi vào trạng thái bị động khi cp không đi đúng như ta mong muốn; ta chỉ có kế hoạch cho chiến thắng mà không có kế hoạch khi thất bại.
Kiểm soát tốt được dừng lỗ là bài học nằm lòng của tất cả các nđt lâu năm. Ai rồi cũng sẽ phải thua đừng để một lần thua lấy đi của bạn tất cả những lần thắng trước đó. Trong cuộc sống, chúng ta dự đoán các rủi ro có thể xảy ra và cố gắng tìm cách để nó không xảy ra, giả định nếu nó xảy ra thì chúng ta cũng có phương án cho nó. Ví dụ chúng ta phòng chống cháy nổ nhưng vẫn mua bảo hiểm cháy nổ. Chúng ta sống lành mạnh để tránh bệnh tật nhưng vẫn có bảo hiểm y tế.
Khi chúng ta đầu tư vào một cổ phiếu, nó giống như một thương vụ mà khi thua chúng ta sẽ mất tiền vì vậy chúng ta dự đoán các rủi ro có thể xảy ra và trong trường hợp rủi ro xảy ra ta cũng có phương án cho nó.
Tâm lý học về kiểm soát rủi ro
Mua một cổ phiếu giống như đặt tiền bên chẵn. Ngay khi chúng ta đặt lệnh, một lượng Adrenaline được tiết ra, chúng ta cảm thấy hưng phấn vì nghĩ tới phần thưởng khi thắng. Càng kỳ vọng cp sẽ tăng nhiều sau khi mua ta càng cảm thấy hưng phấn. Ai chẳng muốn tài sản của mình nhân đổi nhân ba chỉ sau lệnh này. Dần dần nó như một thói quen, chúng ta bứt dứt khi không được đặt lệnh hay không sở hữu cổ phiếu nào trong danh mục. Chúng ta ra các quyết định mang tính cảm xúc nhiều hơn, để có thêm adrenaline được tiết ra.
Khi một cp nào đó không đi đúng như kỳ vọng của ta và bắt đầu tạo ra lỗ. Nếu ta đã không đoán đúng nó đi lên và nó có dấu hiệu đi xuống thì khả năng nó tiếp tục đi xuống sẽ rất cao. Lúc này ta sẽ phải dừng lỗ, đây là việc hết sức khó khăn nhưng chúng ta phải cảm thấy niềm vui trong đó. Khi dừng với khoản lỗ nhất định ta có cơ hội kiếm lại ở một thương vụ khác thay vì chôn tiền ở đó hoặc hoặc tệ hơn là khoản lỗ ngày càng phình to ra.
Giả định ta dùng 100% vốn để đầu tư vào thương vụ mua cp A này; nó có nghĩa là ta cực kỳ có niềm tin rằng nó sẽ thắng; nó sẽ giúp tài khoản tăng lên nhanh chóng. Nhưng đó cũng là cái bẫy; càng kỳ vọng tăng ta càng khó chấp nhận khi nó giảm vì vậy càng khó dừng lỗ. Mặt khác việc tất tay vào một cp sẽ đẩy ta vào rủi ro phụ thuộc hoàn toàn vào một cp duy nhất. Khi cp khác tăng mà cp đó không tăng ta sẽ cảm thấy sốt ruột và bỏ dở kế hoạch ban đầu của mình. Như vậy, câu hỏi trong quản trị vốn sẽ là ta sẽ dùng bao nhiêu % tài sản để đầu tư vào cp A này?
Hãy coi các giao dịch thua lỗ như chi phí trong kinh doanh. Kinh doanh thì phải có chi phí; miễn doanh thu nhiều hơn chí phí là chúng ta có lợi nhuận. Chúng ta coi chi phí là tất yếu giống như các giao dịch thua lỗ là tất yếu. Chúng ta phải dũng cảm đối mặt với nó; đặt câu hỏi tại sao giao dịch đó lại thua lỗ? Tại sao việc dừng lỗ lúc đó là đúng đắn. Bạn thực hiện 10 giao dịch; cho dù 6 giao dịch trong đó thua; bạn dừng lỗ 2% thì tổng khoản lỗ 12%. Nhưng 4 giao dịch kia thắng với lợi nhuận > 6% thì bạn vẫn có lãi. Vẫn quay lại câu, đừng để số tiền một lần thua lỗ lớn hơn số tiền 9 lần thắng.
Mức dừng lỗ 2% tổng tài sản
Ví dụ: Tổng tài sản ròng là 100 tr. CP đang có giá 10.000đ, điểm dừng lỗ là 9.000đ và điểm chốt lời là 12.000đ. 2% của 100tr tương ứng với 2.000.000đ -> SL cp mua = 2.000.000/1.000 = 2000 cổ phiếu = 20 triệu đồng. Ở đây tôi để số chẵn cho dễ hình dung; thực tế thì điểm dừng lỗ cách giá mua những 10% là khá cao.
9000đ là điểm dừng lỗ ban đầu. Giả định giá đi theo đúng hướng chúng ta mong muốn nhưng các yếu tố đang củng cố cho khả năng giá sẽ khó đạt tới 12.000đ . Lúc này chẳng nhẽ ta bảo thủ với mức chốt lời 12.000đ để phải đối mặt với khả năng từ lãi chuyển sang phải dừng lỗ? Chính vì vậy kế hoạch đặt ra nhưng phải có sự theo sát để có sự điều chỉnh phù hợp.
Giá dừng lỗ ban đầu 9000đ có thể là ngay dưới mức hỗ trợ của cp đó. Để tránh giá giảm rồi tăng lên hỗ trợ ngay trong phiên khiến ta mất hàng thì thường giá sẽ đặt dưới 2 tới 3% giá hỗ trợ. Nhưng cần phải xem diễn biến của cung cầu tại thời điểm nó chạm mức hỗ trợ. Khi chạm hỗ trợ, khối lượng có thể giảm mạnh thể hiện bên nắm cp không muốn bán nhưng bên mua lại cũng chưa muốn mua. Lúc này hai bên cân bằng đợi một tín hiệu xác định xu hướng lên hay xuống. Nếu bên cung sau đó mạnh mẽ thì là tín hiệu rõ ràng cho khả năng giá đâm thủng hỗ trợ (và ngược lại).
Điểm dừng lỗ ban đầu rât quan trọng vì nó chính là giới hạn cuối cùng xác định dự đoán của ta có đúng hay không. Nếu giới hạn bị vượt qua có nghĩa là ta đã sai và giá sẽ tiếp tục đi sâu xuống; ta phải xác định điều này ngay từ đầu để mạnh mẽ bán thay vì chần chờ. Sẽ rất tệ nếu ta giữ cp và kỳ vọng giá sẽ tăng trở lại; thường thì ta sẽ phải bán ở trạng thái cảm xúc tồi tệ khi không thể chịu được nữa. Dường như nhà cái ở trong đầu ta vậy.
Khi giá đi theo đúng hướng ta đoán; ví dụ lên tới 10.800đ; ta sẽ có xu hướng muốn gia tăng vị thế để có thêm lãi. Lúc này khối lượng mua thêm sẽ làm biến đổi công thức ban đầu của chúng ta do đã làm giá vốn tăng lên. Điều này sẽ phá vỡ công thức ban đầu khi tuân theo mức 2% của NAV thì giá lại ở trên mức hỗ trợ của cp (thay vì phía dưới). Thông thường chúng ta không nên mua thêm; hoặc mua với slg nhỏ hơn ban đầu; càng lên càng mua ít đi; thậm chí mua rồi lại bán số đã mua khi giá lên. Giả định ta không có cp và giờ mới mở vị thế thì ta có mở không? Nếu ta mở tôi nghĩ nên coi nó là một deal mới độc lập. Với những nhà đầu tư lướt sóng trên chính cp mình đang nắm giữ thì họ sẽ tính theo cách khác; nhưng để làm được như họ rất khó.
Tương tự ở chiều ngược lại. Khi cp giảm dưới mức dừng lỗ mà ta vẫn đang giữ cp; ta sẽ có nhu cầu mua thêm cp để giảm giá vốn. Bản thân điều này đã vi phạm quy tắc khi vào lệnh. Khi giá giảm dưới mức cắt lỗ mà ta chưa cắt đã là sai; mở vị thế có nghĩa là chúng ta kỳ vọng tăng nhưng giá lại đang đi ngược với dự đoán tăng ban đầu của ta (có nghĩa là nó sẽ giảm). Hãy đặt câu hỏi nếu ta chưa có vị thế ở cp này thì ta có mở vị thế này ở giá này không?
Khi thua lỗ, nđt thường sẽ lâm vào trạng thái tâm lý chối bỏ. Họ bỏ mặc việc quản lý tài sản; đóng bảng điện. Nhưng làm như vậy thì tâm lý vẫn hết sức nặng lề trong khi tài sản vẫn cứ giảm dần theo giá cp giảm hàng ngày. Khi thắng lợi nđt lại lâm vào tâm lý sợ mất lãi, sợ cp giảm; càng nhìn bảng nhiều càng có xu hướng muốn bán ra vì sợ lãi chạy mất. Đứng về quản trị cảm xúc thì ta phải “vô cảm” với cả hai; nếu một deal thua hay thắng thì cũng chỉ là một nước đi; và nước đi này ta đã có sẵn kế hoạch cho nó rồi. Khi đã bán đi vì dừng lỗ hay chốt lời thì cũng không hối tiếc khi sau đó giá tăng.
Chúng ta phải cực kỳ thoải mái ở cả hai chiều thua và thắng vì ta biết rằng mọi thứ đều đã có kế hoạch; miễn tuân thủ nó ta có thể thua một trận đánh nhưng thắng cả một trận chiến.
Giảm căng thăng khi giá đi theo đúng hướng
Khi giá đi theo đúng hướng dự đoán ban đầu, chúng ta có xu hướng vào thêm vị thế nhưng điều này sẽ làm gia tăng căng thẳng cho chúng ta khi giá vốn bị đẩy lên. Khối lượng vào càng lớn nhiều hơn khối lượng vào lệnh ban đầu càng khiến cho lợi thế chiến thắng ban đầu mất đi. Ta sẽ rơi vào trạng thái lo lắng căng thẳng trong khi đáng nhẽ phải tận hưởng chiến thắng.
Ví dụ khối lượng vào lệnh ban đầu là 10.000cp giá 10.000đ. Khi giá tăng lên 10.500đ ta thấy ham quá, giá đang đi đúng những gì ta dự đoán, ta huy động mua thêm 20.000cp. Lúc này tổng cp của ta là 30.000 nhưng giá vốn đã bị đẩy lên thành ( 100.000.000 + 210.000.000)/30.000= 10.334đ. Nhưng thực tế diễn ra thường sẽ khác những gì ta mong muốn, giá lại quay lại về 10.000đ. Lúc này ta sẽ bối rối về việc tính điểm dừng lỗ.
Vì vậy điều cần làm nên là ngược lại; ta cần giảm khối lượng thông qua chốt lời từng phần để ngay cả khi cp tiến về giá vốn ban đầu ta cũng vẫn yên tâm rằng mình đã có lãi. Nhưng để cắt giảm quy mô thì quy mô mở vị thế ban đầu phải đủ lớn. Như vậy lại quay lại tầm quan trọng của mở vị thế ban đầu; mọi thứ phải có kế hoạch từ đầu, đừng mở vị thế theo kiểu thử nghiệm một ít để rồi biến giao dịch của ta thành kim tự tháp ngược, mua ít ở giá thấp rồi càng lên cao càng mua nhiều.
Nếu ta là dân trading, không có ý định giữ lâu dài cổ phiếu thì điểm chốt lời phải là cản trên kế tiếp. Tại điểm đó ta có thể bán 1/3 hay toàn bộ. Chúng ta phải bán vì xác suất nó quay đầu giảm khi gặp kháng cự là rất cao. Giả định nếu nó có vượt qua kháng cự thì lúc đó ta vẫn có thể mua lại số cp ta đã bán ngay trong phiên. Phải nhớ rằng với cp là T+1,5 nhưng với tiền thì là T+0 vì cty chứng khoán sẽ cho ta vay tiền tương ứng với số ta đã bán.
Biểu đổ trên sẽ chỉ phù hợp với một cp đang trong xu hướng tăng. Trong xu hướng giảm thì đôi khi hỗ trợ là cái bẫy khiến các nđt mua vào để rồi tay to bán và cp tiếp tục đi xuống.
Giao dịch là chúng ta đang sử dụng xác suất. Ta đặt cửa vào lựa chọn có xác suất cao hơn và hướng các quyết định theo hướng đó. Nhưng ta vẫn phải dự phòng cho tình huống mặc dù một sự kiện xác xuất rất nhỏ nhưng vẫn có thể xảy ra. Số tiền thắng nếu đúng phải gấp đôi số tiền mất nếu sai; có nghĩa là từ giá mua tới giá chốt lời phải lớn hơn hoặc bằng 2 lần số tiền từ giá mua tới giá dừng lỗ.
Ta cũng phải bán tại điểm dừng lỗ, là điểm dưới kháng cự từ 2 tới 3% vì khi đã xuyên qua kháng cự thì xác suất giá sẽ giảm xuống kháng cự kế tiếp sẽ rất cao. Trong tình huống nó bật trở lại (mặc dù xác suất xảy ra là thấp) thì ta vẫn có thể mua lại số cp ta đã bán ngay trong phiên.
Số đông nđt sẽ hành xử như vậy vì vậy nó cũng là nguyên nhân mà cũng là kết quả cho các khái niệm hỗ trợ và kháng cự.
Ghi chép nhật ký giao dịch
Ghi chép nhật ký giao dịch sẽ giúp ta:
- Tăng cường tính kỷ luật trong giao dịch vì ta sẽ nhìn thấy số tiền ta đã mất khi không tuân thủ kỷ luật.
- Hình thành, tinh chỉnh dần hệ thống giao dịch của bản thân. Hệ thống giao dịch của chúng ta phải nhất quán. Ta không thể mỗi lúc lại giao dịch theo một cách khác nhau; làm như vậy ta sẽ không học hỏi được kinh nghiệm trong quá khứ. Hãy tưởng tượng bạn có một khúc gỗ và mỗi ngày bạn tạc một chút để hình thành nên bức tượng hoàn chỉnh; nếu bạn không có khúc gỗ hoặc mỗi ngày tạc theo một hướng thì kết quả chẳng có gì, kể cả cho dù bạn có ở trên thị trường bao nhiêu năm.
- Nhanh chóng nhận biết mô thức dẫn tới mất tiền và được tiền. Nói chung mỗi nđt sẽ có một cách mất tiền giống nhau ở mỗi lần mà bản thân họ có thể vô thức nhận ra nhưng vì không ghi chép nên không sửa được.
- Đối mặt với thực tế để xử lý nó thay vì chối bỏ.
- Kiểm soát tốt tài sản; có trách nhiệm với tài sản của mình
Các chỉ số phải theo dõi:
- Tỷ lệ chiến thắng : Win ratio
- Số tiền lãi/số tiền lỗ : Pay off
- Tỷ lệ chi phí phải trả
- Giao dịch lãi lớn nhất
- Giao dịch lỗ lớn nhất
- Trung bình lãi
- Trung bình lỗ
- Số lần thua liên tiếp lớn nhất
- Số lần thua liên tiếp trung bình
- Mức giảm tài khoản lớn nhất (Drawdown)
- Bình quân mức sụt giảm tài sản
- Tỷ suất sinh lời theo kỳ: tháng, quý, năm
Nói chung khi gh chép đủ số liệu ta sẽ có thể nghĩ ra các chỉ số khác nhau miễn làm sao nó phục vụ cho ta.
Ví dụ:
Trong một khoảng thời gian ví dụ 1 tháng, ta thực hiện 10 giao dịch với 6 thắng và 4 thua. Tỷ lệ thắng sẽ là 60%. Tỷ lệ này biến động theo từng chu kỳ như thế nào và nguyên nhân do đâu? Khách quan bên ngoài hay chủ quan từ bản thân.
6 giao dịch thắng bạn kiếm được 10 triệu; 4 giao dịch thua bạn mất 5 triệu. Tỷ lệ lãi lỗ của bạn sẽ là 2 ăn 1. Đại loại cứ 1tr thua lỗ bạn kiếm được 2tr tiền lãi; nhìn con số này bạn sẽ thấy lỗ là chuyện bình thường và bạn sẽ thoải mái hơn trong dừng lỗ.
Nhưng bạn phải trả phí giao dịch. Chúng ta có phí khi mua 0,1%; phí khi bán 0,1% và thuế thu nhập DN là 0,1%; như vậy tổng từ lúc mở vị thế tới lúc đóng vị thế sẽ là 0,3% cho tổng giá trị giao dịch (tất nhiên là giá khi mua và giá khi bán là khác nhau nên con số này có thể sẽ hơn về mặt giá trị tuyệt đối). Dùng Margin cũng sẽ phải chịu lãi và lãi này là rât lớn. Trong trường hợp ta trả phí cho bên phím hàng trong các hội nhóm thì mức này sẽ còn cao hơn. Tùy thuộc vào cách thức trả phí theo tháng hay theo từng lệnh mà số giao dịch của ta phải điều chỉnh sao cho có lợi.
Tỷ suất sinh lời ROI (return on Investment) là con số bạn sẽ ghi lại theo từng tháng, quý hoặc năm. Nếu bạn ít giao dịch thì có thể theo quý giống như các quỹ.
Như vậy chúng ta ít nhất phải có ba bảng. Bảng một để theo dõi sự biến động tài sản; bảng hai ghi chép lại các giao dịch và bảng 3 là các số liệu thống kê trích xuất từ dữ liệu hai bảng kia. Tùy thuộc vào tần suất giao dịch mà giai đoạn thống kê của ta sẽ ngắn hay dài.
Các chuỗi lệnh thua liên tiếp sẽ là cảnh báo rằng hệ thống đang có vấn đề; chúng ta cần dừng lại để xem xét thay vì tiếp tục thực hiện giao dịch. Tương tự, mức giảm tài khoản cũng cảnh báo ta khi nó có biến động lớn; nó trực tiếp ảnh hưởng tới ROI của cả giai đoạn. Nếu một tháng chúng ta chỉ có vài giao dịch thì việc theo dõi số lần liên tiếp thắng hay thua sẽ ít quan trọng hơn so với người mỗi tuần học thực hiện vài chục giao dịch. Những người trading theo ngày lại càng quan trọng trong ghi chép.
Các trường dữ liệu trong bảng ghi chép giao dịch
- STT
- Mã giao dịch
- Cổ phiếu
- Lệnh: mua/bán
- Ngày vào lệnh
- Thời gian: mấy giờ trong ngày đó
- Số lượng:
- Giá mua/bán
- Thành tiền mua/bán
- Giá chốt lời
- Giá dừng lỗ
- Lý do mua/bán: do giấ bật lên khi gặp hỗ trợ, do đạt mục tiêu đề ra, do tin mới trên báo chí,..
- Kết quả: Số tiền thắng/thua
- Đánh giá: Thắng/thua
- Phí giao dịch
- Ghi chú : Cảm xúc lúc đó thế nào?
Từ bảng dữ liệu tổng hợp số liệu theo giai đoạn ta có thể rút ra các kết luận:
- Cổ phiếu nào cho tỷ lệ thắng cao hơn
- Thời gian nào trong ngày phù hợp cho lệnh mua và bán.
- Tháng nào trong năm cho tỷ lệ thắng cao hơn.
- Tỷ lệ thắng/thua
- Số tiền thắng/thua
- Lần sụt giảm lớn nhất đến từ đâu: có phải đến từ lần thua liên tiếp dài nhất? Do biến động của cp nào? Có phải ta đã phá bỏ kỷ luật khi chốt lời, dừng lỗ không đúng kế hoạch ban đầu?
- Lần tăng tài sản lớn nhất đến từ đâu: từ lần thắng liên tiếp? do biến động của cp nào?
- Tìm kiếm mô hình của chiến thắng: là mô hình mang lại tỷ lệ thắng cao, số tiền thắng/số tiền thua cao.
- Mức sinh lời của ta có cao hơn tăng trưởng của thị trường chung không?
- Số tiền phí giao dịch phải trả
Bằng cách ghi chép và định kỳ tổng hợp phân tích ta sẽ cải thiện được ba kỹ năng:
- Quản trị vốn
- Hệ thống giao dịch
- Tâm lý giao dịch
Kết quả lá sẽ là kỹ năng mà ta yếu nhất giống như sức mạnh của dây xích là từ măt xích yếu nhất. Ta cần phát hiện ra nó và tìm cách cải thiện nó. Nêu giao dịch không nhiều bạn có thể ghi chép ra giấy vì mặc dù hiện nay ứng dụng quản lý tài sản của các cty ck có ghi lại nhưng việc ta ghi ra sẽ kích thích các giác quan cùng hoạt động; khiến ta hiểu sâu và nhớ lâu hơn. Tất nhiên dùng excel là lựa chọn tốt nhưng bạn phải đảm bảo mình không được lười ghi chép. Nếu có thể, hãy ghi chép nó hàng ngày.
Các câu hỏi cần trả lời khi có sự sụt giảm tài sản lớn:
- Mức sụt giảm này có phải là bình thường không? So với mức sụt giảm trong quá khứ như thế nào?
- Mức sụt giảm này có phải do lỗi của ta? Ta có phạm sai lầm gì không?
- Làm thế nào để tránh hoặc giảm bớt sai lầm này trong tương lai?
- Ta có tuân thủ đúng hệ thống giao dịch không? Có đặt điểm dừng lỗ không hay là có đặt nhưng đã do dự trì hoãn không bán khi tới đó?
- Có điều gì trong hệ thống giao dịch của ta phải cải tiến, thêm/bớt nhằm tránh việc sụt giảm trong tương lai?
Việc sụt giảm lớn có thể do thị trường chung, do số lần thua liên tiếp,….nói chung rất nhiều nguyên nhân. Chúng ta cần nhanh chóng xác định nguyên nhân và ngăn chặn tài sản giảm quá 10% trong một đợt giảm.
Trong men say chiến thắng đó là lúc chúng ta dễ bay mất thành quả nhất. Bạn có thể thắng lớn trong một vài tuần đó là việc rất tốt nhưng nó cũng mang lại sự chủ quan, khiến bạn vào lệnh thiếu cân nhắc hơn. Nếu bạn đã gặp điều này trong quá khứ, tốt nhất nên dừng lại suy nghĩ trước khi lao theo các thương vụ. Hãy nhớ rằng lần tung đồng xu tiếp theo không phụ thuộc vào kết quả của lần tung trước đó.
Các quỹ hay những nđt lớn họ luôn đặt ra mục tiêu lợi nhuận rõ ràng theo từng năm, quý. Họ không tham lam đòi gấp đôi tài sản trong 1 năm, tất nhiên nếu có cơ hội họ cũng sẽ sẵn sàng làm điều đó nhưng cơ hội đó trên thị trường rất hiếm. Khi chúng ta đặt một mục tiêu lợi nhuận rõ ràng vì dụ gấp đôi tiền gửi ngân hàng chẳng hạn; chúng ta sẽ biết điểm cần phải cẩn thận. Sở dĩ chúng ta đặt mục tiêu đó mà không phải lớn hơn vì căn cứ vào năng lực bản thân; khi thực tế vượt quá mục tiêu thì cần phải tìm nguyên nhân và bình tĩnh xem xét việc chuyển cp thành tiền; giới hạn giao dịch trong một số tiền nhất định thay vì tiếp tục đầu tư cả vốn lẫn lãi. Tình huống đang lãi gấp đôi thành mất toàn bộ vốn rất phổ biến trên thị trường.
—
Xác định tổng rủi ro có thể chịu được
Ở ví dụ trên, chúng ta có 100 triệu, ta dành 20.000.000 để đầu tư vào cp A đang có giá 10.000 với điểm dừng lỗ là 9000 và điểm chốt lời là 12.000đ. Vì mức chịu rủi ro cho mỗi giao dịch của ta đang ấn định là 2% NAV tương ứng 2.000.000 nên ta mua 2.000.000/10.000=2000cp.
Giả định chúng ta đồng thời có 5 deal như vậy; 100% tài sản là cp và tổng rủi ro lúc này là 10%. Trong tình huống tệ nhất, cả 5 deal đều phải dừng lỗ, ta đã mất 10% tài sản ròng NAV. Tệ hơn nữa là ngay sau khi dừng lỗ, ta mua một cp B nào đó và lại phải dừng lỗ tiếp khiến cho tài sản sụt giảm nghiêm trọng. Tùy vào việc bạn dám mất bao nhiêu % NAV mà quyết đỉnh tỷ trọng đầu tư giữa cp an toàn và cp mạo hiểm; miễn sao bạn cảm thấy năng lực của mình có thể kiểm soát được.
Việc tăng tiến năng lực sẽ gia tăng % thành công trên mỗi thương vụ nhờ vậy bạn không lâm vào trạng thái dừng lỗ liên tục làm bào mòn tài khoản.
Rủi ro cao thì lợi nhuận cao, rủi ro thấp thì lợi nhuận thấp. Vậy đứng trước hai lựa chọn này bạn chọn cái nào? Nó nằm ở vị thế tài chính của bạn đang có. Nếu bạn đã thắng một số tiền lớn trước đó thì rất có thể lựa chọn p/a rủi ro cao vì bạn sẵn sàng mất tiền nếu thua (chấp nhận rủi ro). Nếu bạn đang liên tiếp thua, tài khoản đang âm thì rõ ràng lựa chọn rủi ro thấp sẽ hợp lý hơn.
Khi đang thua chúng ta dễ rơi vào trạng thái vì mong muốn gỡ gạc nên lao vào các deal rủi ro cao. Vấn đề nằm ở việc vì đang ở trong tâm trạng rất tham lam nên sự suy luận của ta sẽ thiếu sáng suốt. Nếu ta đã thắng lớn thì sẽ có cái nhìn khách quan hơn trong lựa chọn vì đã no bụng rồi.
Trong đầu tư chúng ta cố gắng hướng tới việc thắng chắc; không cần phải đột biến, chỉ cần tài sản tăng lên đều. Điều này sẽ giúp ta củng cố sự tự tin, giữ được trạng thái tinh thần cân bằng; tham gia vào một deal vừa miếng thay vì để cho các cảm xúc tham lam, sợ hãi dẫn đắt.
Những cơ hội kiếm tiền lớn thường đến một cách rất bất chợt đòi hỏi ta phải có nguồn lực săn sàng cho tận dụng. Nguồn lực ở đây nằm ở tiền mặt hoặc tài sản có thể nhanh chóng quy đổi sang tiền mặt (có tính thanh khoản cao). Chắc chắn bạn sẽ gặp tình huống cp bị giảm tới mức bạn tin chắc rằng nó đã quá bán, nó sẽ bật lại; nhưng lúc nay bạn không còn tiền để mua nữa. Trong một thị trường thuận lợi, xu hướng đi lên việc nắm full cp là hợp lý nhưng trong một thị trường đi ngang hoặc giảm giá thì việc nắm tiền mặt rất quan trọng. Khi bạn có thể mua được giá thấp thì hãy bán đi ở giá cao hơn để nhanh chóng chuyển nó thành tiền mặt đợi chờ cơ hội tiếp theo.
Hiệu ứng A + B = C
Trong đầu tư có khi nào bạn tưởng như đã tính hết mọi thứ và dự đoán rằng sự kiện C chắc chắn sẽ xảy ra nhưng thực tế lại trái ngược hoàn toàn với C? Mô hình ra quyết định của chúng ta thường là A = C; khi A xảy ra thì C chắc chắn sẽ xảy ra. Nhưng vì thông tin là không hoàn hảo, chúng ta là người thường nên luôn có một B ta không tính được.
Nếu B nhỏ thì mô hình của chúng ta đúng; B càng lớn thì mô hình của chúng ta càng thiếu chính xác. B ở đây là lượng và chất thông tin chúng ta thu thập được và giới hạn năng lực của mỗi người chúng ta trong xử lý thông tin. Chúng ta cũng rất dễ nảy thói quen là khi vớ được A thì chỉ tập trung vào A mà không mở rộng A để giới hạn B.
Ví dụ khi chúng ta tìm ra “nguyên nhân” rằng cp A chắc chắn sẽ tăng trong tương lai, chúng ta thay vì mở rộng tìm nguyên nhân khác thì lại chỉ tập trung làm rõ chi tiết hơn nguyên nhân đó để củng cố thêm rằng A chắc chắn sẽ bằng C. Nếu cái A ban đầu ta có đã gần bằng C thì tốt nếu nó chỉ là một cái đuôi của một con voi thì rõ ràng A không thể bằng C.