Lý thuyết về sự hỗn độn

0
1358

Hôm nay trên vnexpress có thống kê số vụ tai nạn giao thông trong dịp 2/9 là 198 vụ với 82 người chết. 82 gia đình bị mất đi người thân, cả quãng đời còn lại của những gia đình đó bước sang trang mới. Và cũng như thường lệ thì số liệu luôn so với các số liệu cùng kỳ năm trước.

Có một điểm lạ là nếu so sánh các chỉ số kinh tế của cùng kỳ năm trước thì còn có căn cứ vì nó có mối quan hệ với nhau rất rõ ràng theo quy luật. Còn nếu so sánh số lượng vụ tai nạn giao thông thì có vẻ như không có mối quan hệ nhiều lắm. Nhưng dường như con số thống kê lại cho thấy là số vụ tai nạn giao thông với số người chết lại chênh lệch không nhiều trong các năm:

C20120521120524

Biểu đồ trên cho thấy từ 1990 tới 2005, 15 năm, số lượng người chết tăng gấp 6 lần. Điều này cũng dễ lý giải vì thời gian này phương tiện giao thông đặc biệt là xe máy tăng rất nhanh. Cách đây 20 năm, thỉnh thoảng trên đường mới xuất hiện cái xe máy hay ô tô, còn giờ thì mật độ dày đặc.

Tuy nhiên từ 2005 tới nay ta thấy con số dường như không thay đổi nhiều. Tại sao lại có sự trùng lặp như vậy khi mà đường xá ngày càng rộng hơn, luật pháp ngày càng nghiêm minh hơn, con người ngày càng quý trọng mạng sống hơn, đời sống ngày càng tốt hơn?

C20120521110525

Để một người gặp tai nạn sau đó bị chết vì tai nạn giao thông thì phải cần rất nhiều các điều kiện đầu vào khác nhau. Chỉ cần một cơn gió mạnh khiến người đi xe máy chậm lại một giây, anh ta đã có thể tránh được việc đâm vào ô tô vào một giờ sau đó. Chỉ cần người lái xe khách ngáp một cái cũng khiến cho xe đi chậm lại một chút. Chỉ cần người vợ bỗng hôm đó trở lên cau có đã có thể khiến cho anh chồng lái xe nhanh hơn vì bực tức hay đứa con dậy muộn hơn thường lệ khiến cho người chồng ra khỏi nhà muộn hơn thường lệ.

Chỉ cần một yếu tố đầu vào thay đổi cho dù là nhỏ nhất cũng có thể khiến cho vụ tai nạn không xảy ra. Nhưng tại sao số liệu lại cho thấy con số chết vì tai nạn giao thông từ 2007 tới 2011 chỉ lệch nhau ở con số hàng trăm, nếu loại trừ đi việc thống kê sai do vô tình hay cố ý.

Nếu chia nhỏ theo đơn vị ngày thì có vẻ như con số tai nạn hàng ngày cũng dao động rất gần nhau. Không hề có tình trạng ngày rất nhiều và ngày không có để bù trừ cho nhau.

Đây là khoa học về sự hỗn độn. Một đám mây di chuyển trên bầu trời, các cơn bão hình thành trên biển đông vào Việt Nam, sự dịch chuyển của chất lỏng trong ống nước, sự di chuyển của gió, tới và đi của các mùa,…mọi hiện tượng sinh ra đều là tổng hợp của rất nhiều nguyên nhân đầu vào mà trong đó chỉ cần một yếu tố rất nhỏ thay đổi cũng làm cho kết quả thay đổi. Nhưng dường như trong sự hỗn độn vẫn có quy luật.

Việc nâng cấp đường xá có làm giảm tai nạn giao thông không? câu trả lời là không chắc, có thể còn làm tăng số vụ tai nạn giao thông vì đường đẹp người ta đi nhanh hơn.

Việc kiểm soát chặt chẽ thi bằng lái, gia tăng hình phạt, kiểm tra trở quá tải,…có làm giảm tai nạn giao thông không? câu trả lời cũng là không ai dám chắc. Ấy thế mà mỗi nguyên nhân xử lý trên đều tốn rất nhiều tiền và nhiều thời gian để kiểm chứng.

can-d707b

Hãy nhìn nền kinh tế Việt Nam, làm thế nào để kinh tế Việt Nam đi lên? Tăng chi hay là giảm chi ngân sách? tăng lãi xuất ngân hàng hay là giảm lãi xuất ngân hàng? Giảm thuế hay là tăng thuế? Câu trả lời cũng chẳng ai dám chắc. Thậm chí nếu như hai năm nữa kinh tế thoát khoải suy thoái thì cũng không ai chứng minh được do đâu mà thoát, có khi chính phủ chẳng làm gì còn thoát nhanh hơn.

Trước đây khoa học bảo rằng nếu nguyên nhân đầu vào nhỏ thì kết quả đầu ra cũng nhỏ và người ta chấp nhận các sai số. Nhưng ngày nay lý thuyết về sự hỗn độn chỉ ra rằng một yếu tố nhỏ đầu vào có thể làm thay đổi toàn bộ đầu ra. Và cho dù các hiện tượng như thời tiết, tai nạn giao thông,…có vẻ khó mà xảy ra theo quy luật do đầu vào không chắc chắn thì nó cũng vẫn có một quy luật nào đó.

Trong công việc hàng ngày chúng ta đưa ra rất nhiều quyết định. Các quyết định này dựa vào các thông tin đầu vào, thực tế là chúng ta chẳng bao giờ có được đầy đủ thông tin. Đôi khi thất bại là chính từ những thông tin còn thiếu đó cho dù nó chỉ chiếm 1% nguyên nhân đầu vào.

Trong cuộc sống, mỗi người chúng ta là một thế giới mà mỗi khi va chạm với người khác (thế giới khác) sẽ làm thay đổi cuộc sống của họ. Chỉ cần khi đi bộ bạn huých vào một người nào đó khiến cho người đó trở lên bực tức và đi chậm lại,…điều này có thể cũng đã làm thay đổi cuộc đời họ. Khi bạn nói chuyện với ai đó cũng có thể làm thay đổi suy nghĩ hay làm xuất hiện một suy nghĩ nào đó khiến người đó đưa ra các quyết định khác với việc nếu không có sự kiện nói chuyện với bạn.

20121107200425_chaos

Một sự việc xảy ra tại gia đình bạn nhưng chắc chắn có ảnh hưởng tới những người quanh bạn ở các cấp độ khác nhau và từ đó ảnh hưởng tới bạn của bạn bạn và bạn của bạn của bạn bạn.  Sự liên quan phụ thuộc này chính là phát biểu nối tiếng của Hiệu ứng cánh bướm. Một cái vẫy cánh của con bướm ở Bắc Kinh có thể làm cho dòng không khí thay đổi khiến cho tháng sau xảy ra một cơn bão ở Newyork.

Chính vì vậy cuộc sống của chúng ta cũng rất bất định, chúng ta bị phụ thuộc vào những người chúng ta va chạm hàng ngày và cả những người chúng ta chưa gặp bao giờ, những người đã chết hoặc đang sống, những người ở Việt Nam hoặc ở đâu đó tại Mỹ, những người này làm thay đổi cuộc đời chúng ta dù ít hay nhiều. Thế nên cuộc sống là không thể dự đoán, số mệnh cũng không chắc chắn.

Mỗi chúng ta như người lái xe trên đường đời của mình, cứ lạng bên này lại lạng bên kia, đưa ra các quyết định như học đại học, lấy vợ, sinh con, nhảy việc,…và mong đợi kết quả tốt sẽ xảy ra trong khi kết quả hầu hết lại đến từ nguyên nhân ta không thể kiểm soát và không được định trước.

Mọi thứ đều vô minh.

Tuy nhiên tương lai không đến nỗi bi đát tới thế. Ít nhất thì chúng ta cũng có quyền quyết định hoàn toàn cho suy nghĩ và hành động ở hiện tại và tương lai gần. Đối với tương lai xa thì chúng ta buộc phải tuân theo một số quy luật của cuộc sống để có thể hy vọng có được những kết quả tốt và cho dù có kết quả không tốt nào đó xảy ra thì chúng ta cũng có quyền tự hào là không phải nguyên nhân hoàn toàn do chúng ta.

Comments

comments

LEAVE A REPLY